Veldbonen bieden perspectief voor biologische ondernemers die meer eiwit uit eigen teelt willen halen, stelt Inagro. Veldbonen bevatten minder ruw eiwit dan soja, maar kunnen onder het Vlaamse klimaat worden geteeld. Om meer eiwit beschikbaar te houden voor opname in de darmen, kunnen de veldbonen worden getoast. Daarnaast worden ze vaak in mengteelt geteeld. Om te onderzoeken of de mengteelt van veldbonen en baktarwe perspectief biedt voor biologische landbouw, wordt onderzocht met een veldproef op zandleemgrond.
Er zijn aanwijzingen dat het toasten van veldbonen in het deegrijpe stadium tot een hogere eiwitbestendigheid kan leiden dan het toasten van droge veldbonen. Deze verwerkingsmethode wordt onder andere toegepast in noordelijke landen, zoals Denemarken.
Mengteelt met veldbonen
In de biologische landbouw worden veldbonen vaak in mengteelt met graan geteeld. Mengteelt kan verschillende voordelen bieden, zoals een betere onkruidonderdrukking, stabielere opbrengsten en een hoger eiwitgehalte van het graan.
Daarnaast biedt graan extra mogelijkheden voor valorisatie. Dit betekent dat landbouwproducten meer waarde krijgen, waardoor de opbrengsten kunnen stijgen.
Mengteelt stelt wel specifieke eisen aan het oogsttijdstip. Het is belangrijk dat beide gewassen ongeveer tegelijkertijd oogstrijp zijn. Daarom zijn in deze proef verschillende combinaties van teeltwijzen en oogststadia met elkaar vergeleken.
Teeltstrategieën voor mengteelt
De onderzoekers legden de veldproef aan op zandleemgrond op het biologische proefbedrijf van Inagro in Beitem. Daarbij gebruikten ze de veldboon Tundra en de baktarwe Christoph.
Ze vergeleken zes teeltstrategieën, telkens met vier herhalingen:
- Mengteelt van veldbonen en baktarwe, droog gedorst.
- Mengteelt van veldbonen en baktarwe, deegrijp gedorst.
- Veldbonen in monoteelt, droog gedorst.
- Veldbonen in monoteelt, deegrijp gedorst.
- Baktarwe in monoteelt, bemest.
- Baktarwe in monoteelt, onbemest.
Op 22 oktober 2025 werd de proef ingezaaid na de teelt van wortelen. Zowel in mono- als mengteelt werden 30 veldbonen per vierkante meter gezaaid. Voor baktarwe ging het om 400 zaden per vierkante meter in monoteelt en 200 zaden per vierkante meter in mengteelt.
Het stikstofresidu na de winter, gemeten op 25 februari, was laag. Op een diepte van 0 tot 30 centimeter bedroeg dit 6 kg N/ha, op 30 tot 60 centimeter 9 kg N/ha en op 60 tot 90 centimeter 16 kg N/ha. In totaal kwam het stikstofresidu uit op 31 kg N/ha.
Voor de onkruidbestrijding werd de precisiewiedeg drie keer ingezet. De deegrijpe gewassen werden op 2 juli geoogst, waarna de overige gewassen op 13 juli volgden.
Ontwikkeling van veldbonen beïnvloed door vogelschade
Bij de tarwe werd gemiddeld 90 ± 8 procent van de gezaaide zaden als plant teruggevonden. Bij de veldbonen lag dit percentage met gemiddeld 42 ± 21 procent een stuk lager.
Vooral vogelschade had een negatieve invloed op de ontwikkeling van de veldbonen, ondanks het gebruik van een wildnet. De schade was niet gelijkmatig over het proefveld verdeeld.
In twee herhalingen bedroeg de plantdichtheid van de veldbonen respectievelijk 63 en 58 procent van de zaaidichtheid. In de andere twee herhalingen was dit slechts 28 en 19 procent. Deze grote verschillen in plantdichtheid hadden ook gevolgen voor de uiteindelijke opbrengsten.
Vochtgehalte bij de oogst
Bij de droog gedorste tarwe en veldbonen bedroeg het gemiddelde vochtgehalte 9 procent. Dit werd gemeten in de droogkast.
Bij de deegrijp geoogste gewassen waren de verschillen tussen monoteelt en mengteelt groter. In mengteelt bedroeg het vochtgehalte gemiddeld 26 procent voor tarwe en 27 procent voor veldbonen. De deegrijp geoogste veldbonen in monoteelt hadden een vochtgehalte van 38 procent.
Het hogere vochtgehalte zou samenhangen met de hogere onkruiddruk op de percelen.
Invloed van de teeltstrategie op de opbrengst van veldbonen
Noch het oogststadium, noch het teeltsysteem had een significant effect op de opbrengst van veldbonen. De gemiddelde opbrengst bedroeg 3,4 ± 1,4 ton per hectare, ongeacht de gekozen teeltstrategie.
Bij monoteelt lag de gemiddelde opbrengst op 3,9 ± 1,3 ton per hectare bij droog oogsten en 3,7 ± 1,8 ton per hectare bij deegrijp oogsten. In mengteelt waren de opbrengsten iets lager, met gemiddeld 3,2 ± 1,3 ton per hectare bij droog oogsten en 2,7 ± 1,2 ton per hectare bij deegrijp oogsten.
Hoewel de opbrengst in monoteelt gemiddeld iets hoger lag, waren de verschillen door de grote variatie tussen de herhalingen niet statistisch significant. Dit laat zien dat de tarwe in deze proef weinig concurrentie vormde voor de veldbonen.
Opbrengsten van mengteelt
Bij de totale opbrengst van veldbonen en tarwe samen ontstaat een ander beeld. De bemeste baktarwe in monoteelt behaalde met 8,9 ± 0,4 ton per hectare de hoogste opbrengst. De tarwe kreeg hierbij een ruime stikstofbemesting.
Daarna volgden de overige teeltstrategieën:
- 6,9 ± 0,7 ton per hectare voor de droog geoogste mengteelt.
- 6,3 ± 0,3 ton per hectare voor de deegrijp geoogste mengteelt.
- 5,7 ± 1,0 ton per hectare voor de onbemeste tarwe.
Veldbonen namen 45 en 43 procent van de totale opbrengst van de droog en deegrijp geoogste mengteelten voor hun rekening.
De vogelschade veroorzaakte grote verschillen tussen de herhalingen. Het aandeel veldbonen varieerde van gemiddeld 67 procent in de ene herhaling tot 26 procent in een andere.
Juist hier liet de mengteelt een voordeel zien, meldt Inagro. Wanneer de veldbonen minder goed presteerden, kon de tarwe dit gedeeltelijk compenseren.
Ruw eiwitgehalte van veldbonen en tarwe
Het gemiddelde ruw eiwitgehalte van de veldbonen bedroeg 26 ± 1 procent en bleef daarmee vrij constant tussen de verschillende teeltstrategieën.
Bij baktarwe waren de verschillen groter. Het ruw eiwitgehalte bedroeg:
- 12,4 ± 1,4 procent voor deegrijp geoogste tarwe uit mengteelt.
- 11,7 ± 0,9 procent voor droog geoogste tarwe uit mengteelt.
- 11,3 ± 0,5 procent voor bemeste tarwe in monoteelt.
- 10,1 ± 0,3 procent voor onbemeste tarwe.
De tarwe uit mengteelt behaalde een relatief hoog ruw eiwitgehalte. Met 11,7 procent lijkt de droog geoogste tarwe volgens de eerste resultaten voldoende kwaliteit te bieden om in aanmerking te komen voor afzet als baktarwe.
Conclusies uit het eerste proefjaar
Uit de resultaten van het eerste proefjaar komt de mengteelt van veldbonen en baktarwe technisch gezien naar voren als een interessante optie. De tarwe vormde weinig concurrentie voor de veldbonen en kon tegelijkertijd tegenvallende prestaties van de veldbonen gedeeltelijk compenseren.
Het relatief hoge eiwitgehalte van de tarwe biedt daarnaast meer mogelijkheden voor valorisatie als baktarwe.
De teeltresultaten van de droog en deegrijp geoogste gewassen waren vergelijkbaar. De vraag of deegrijp oogsten voordelen biedt, is echter nog niet beantwoord. In het volgende proefjaar onderzoeken de onderzoekers of het oogststadium na het toasten verschil maakt voor de eiwitbestendigheid, meldt Inagro.
Bron: Inagro
