Het Wetenschappelijk Comité van het FAVV (Federaal Agentschap voor de Voedselveiligheid) heeft een nieuw advies gepubliceerd over runderbotulisme en diervoeder. Daaruit blijkt dat de meeste gevallen van botulisme bij runderen veroorzaakt worden door toxinotypes die nauwelijks een risico vormen voor de volksgezondheid. Tegelijk vraagt het comité wel blijvende aandacht voor diagnose, voederhygiëne en preventie op rundveebedrijven.
Volgens het nieuwe advies wordt de meerderheid van de gevallen van runderbotulisme in België en Europa veroorzaakt door het zogenoemde mozaïek toxinotype D/C. Minder vaak gaat het om toxinotype C of mozaïek C/D. Op basis van de huidige wetenschappelijke kennis beschouwt het FAVV deze toxinotypes als een verwaarloosbaar zoönotisch risico. Met andere woorden: het risico op besmetting van mensen, rechtstreeks of via melk en vlees, wordt als zeer laag ingeschat. Alleen bij het zeldzame toxinotype B blijft volgens het Agentschap voorzichtigheid nodig, omdat dit type wel gelinkt kan worden aan vergiftiging bij de mens.
Minder strenge maatregelen mogelijk
Het Wetenschappelijk Comité stelt daarom voor om maatregelen bij een uitbraak van botulisme gedeeltelijk te versoepelen wanneer een botulisme-type wordt vastgesteld dat niet gevaarlijk is voor de mens. Dat geldt zowel voor melkvee als vleesvee. Niet-verdachte dieren, dus dieren zonder symptomen en die niet blootgesteld zijn aan het verdachte voeder, zouden in dat geval minder strenge beperkingen krijgen.
Volgens het advies zijn er momenteel geen aanwijzingen dat botulinetoxines aanwezig zouden zijn in rundvlees. Ook thermisch behandelde melk, zoals gepasteuriseerde of UHT-melk, vormt volgens de beschikbare literatuur geen risico voor de consument.
Diagnose blijft moeilijk
Een sluitende diagnose van runderbotulisme blijft volgens het comité echter bijzonder complex. Zeer kleine hoeveelheden toxine kunnen al ziekte veroorzaken, terwijl het toxine vaak ongelijk verdeeld voorkomt in voeder. Daarom kan botulisme momenteel enkel met hoge zekerheid bevestigd worden wanneer drie elementen samen aanwezig zijn:
- detectie van botulinetoxine;
- passende klinische symptomen;
- én het uitsluiten van andere oorzaken.
PCR-tests op lever-, pens- en darminhoud kunnen wel een sterke aanwijzing geven. Het comité raadt dierenartsen aan om bij verdenking géén serumstalen meer te nemen, omdat die bij runderen vaak negatief blijven.
Voederonderzoek vaak beperkt bruikbaar
Voederanalyses kunnen helpen om de bron van een besmetting te achterhalen, bijvoorbeeld bij verdachte kuilen of voermengwagens. Toch benadrukt het comité dat representatieve staalnames in de praktijk moeilijk en duur zijn.
Een negatief resultaat sluit besmetting bovendien niet uit, omdat het besmette deel mogelijk al vervoederd is, toxines ondertussen afgebroken kunnen zijn of contaminatie zeer lokaal aanwezig was. Wanneer een commercieel voeder verdacht wordt, moet wel een traceerbaarheidsonderzoek gebeuren om na te gaan of ook andere bedrijven risico lopen.
Composteren en vergisten mogelijk
Opvallend is dat het FAVV ook mogelijkheden ziet om verdachte voeders alsnog een goede bestemming te geven. Compostering of biomethanisatie lijken volgens het comité mogelijk, omdat zowel het toxine als de actieve bacteriën relatief gevoelig zijn voor warmte en omgevingsfactoren. Wel blijven bacteriesporen bestand tegen de temperaturen in vergisters. Daarom adviseert het comité om een hygiënisatiestap ná de vergisting uit te voeren. Volledige vernietiging via verbranding blijft de veiligste optie, maar wordt in de praktijk vaak als duur en moeilijk uitvoerbaar beschouwd.
Oproep tot meer sensibilisering
Het Wetenschappelijk Comité vraagt extra aandacht voor preventie op rundveebedrijven. Zo wordt aanbevolen om nabijheid tussen pluimvee- en rundveebedrijven te vermijden, geen pluimveemest te gebruiken op weiden en geen materiaal uit te wisselen tussen beide sectoren.
Daarnaast wil het comité dat dierenartsen botulisme sneller meenemen in de zoektocht naar de veroorzaker bij runderen met slappe verlamming of verteringsstoornissen. Tot slot pleit het FAVV voor verdere ontwikkeling van alternatieve testmethodes, zodat de klassieke methode in de toekomst mogelijk vervangen kan worden door modernere technieken.
Tekst: Gerben Hofman
Beeld: beeldarchief Prosu BV
