Melkveehouders kunnen hun klimaatimpact verlagen door het rantsoen van runderen aan te passen. Uit doctoraatsonderzoek van Joni Van Mullem (ILVO en UGent) blijkt dat het toevoegen van plantaardig vet, zoals geëxtrudeerd lijnzaad of een combinatie met koolzaad, kan bijdragen aan methaanreductie, zonder de melkproductie te beïnvloeden. Tegelijk blijft gras een belangrijk onderdeel van klimaatrobuust bedrijfsbeheer. Het onderzoek richt zich op haalbare maatregelen die zowel emissiereductie als weerbaarheid ondersteunen.
Het Convenant Enterische Emissies Rundvee stelt dat de methaanuitstoot tegen 2030 omlaag moet. Volgens cijfers van de Vlaamse Milieumaatschappij is de uitstoot sinds 2019 echter gestegen. Daardoor ligt de benodigde reductie inmiddels hoger dan eerder vastgesteld. Methaan vormt bovendien een aanzienlijk deel van de klimaatimpact van de landbouw, vooral door processen in de pens van herkauwers (70%), vaak runderen. Aanpassingen in het rantsoen gelden daarom als relatief snel toepasbare maatregel. Toch blijkt uit het evaluatierapport van het Convenant dat slechts een beperkt aantal melkveehouders inzet op ‘methaanarm voederen’.
Effect van lijnzaad en koolzaad
Volgens het onderzoek kan dagelijks 400 gram plantaardig vet de methaanuitstoot verlagen zonder effect op de melkproductie. Met geëxtrudeerd lijnzaad bedraagt de reductie circa 5 procent. Wanneer een deel van het lijnzaad wordt vervangen door koolzaad, kan dit oplopen tot ongeveer 11 procent. Deze resultaten gelden ongeacht het aandeel gras in het rantsoen.
Van Mullem verklaart waarom dat werkt: “We zien dat melkveehouders het rantsoen aanpassen aan een constante hoeveelheid energie en eiwit. Meer vet betekent daardoor in de praktijk minder fermenteerbaar voeder, waardoor er in de pens ook minder methaan gevormd wordt. Bijkomend voordeel voor melkveehouders is dat deze maatregel geïntegreerd kan worden in een gebalanceerd rantsoen, er zijn geen extra toevoegingen nodig zoals bij een additief.”
Dilemma rond grasrijke rantsoenen
Grasrijke rantsoenen worden vaak geassocieerd met hogere methaanemissies. Tegelijk dragen ze bij aan de klimaatweerbaarheid van landbouwbedrijven. “Dit stelt melkveehouders voor een dilemma”, zegt Van Mullem. “Gras is minder gevoelig voor extreme weersomstandigheden dan bijvoorbeeld maïs.”
Daarom richt het onderzoek zich op combinaties van maatregelen. Volgens het onderzoek kunnen voederstrategieën en graslandbeheer samen bijdragen aan zowel emissiereductie als stabiliteit.
Beperkt effect van kruiden en vlinderbloemigen
Graslandkruiden en vlinderbloemigen tonen geen consistent effect op methaanreductie. Van Mullem vond dat graslandkruiden en vlinderbloemigen in de kuil geen nadelig effect hebben op de enterische emissies. In het geval van bont kroonkruid vond ze in het labo zelfs een reductie van 41%, al wijzen de resultaten niet op een algemeen methaanreducerend potentieel voor deze categorie planten. Volgens de onderzoekers hangt dit samen met seizoensinvloeden en groeiomstandigheden. Daarnaast kunnen deze gewassen wel waardevol blijven binnen rantsoen en graslandbeheer. “Jarenlange selectie naar smakelijkheid en verteerbaarheid hebben ertoe geleid dat graslandkruiden en vlinderbloemigen minder secundaire plantmetabolieten bevatten die de vorming van methaan in de pens kunnen tegengaan. Desondanks kunnen het voor melkveehouders interessante toevoegingen zijn in het rantsoen en in het graslandbeheer”, meldt Leen Vandaele (copromotor en wetenschappelijk directeur ILVO Dier).
Wilde planten tonen potentieel in labotests
In laboratoriumonderzoek werden 45 wilde planten getest op methaanreductie. Een groot deel daarvan liet een meetbaar effect zien, met uitschieters tot zeer hoge reducties. Tegelijk is praktische toepassing nog niet haalbaar door de lage verteerbaarheid van deze planten. “Door de lage verteerbaarheid van deze planten zijn de resultaten niet meteen toepasbaar in de praktijk, maar de laboproeven zijn veelbelovend”, licht van Mullem toe. “Zeker voor biologische melkveehouders die weinig andere maatregelen hebben, is dit een piste die verder onderzocht moet worden.”
Bron: ILVO
