Op verschillende plaatsen in Nederland en Vlaanderen moest de brandweer de afgelopen maanden uitrukken vanwege gevaarlijke kuilgassen uit gras- en maiskuilen. Deskundigen waarschuwen voor de risico’s. Bij een vermoeden van kuilgas luidt het advies: neem geen risico en schakel direct de brandweer in.
Kuilgassen ontstaan tijdens de conservering van gras en mais. Nadat een kuil is afgedekt, verdwijnt de zuurstof en komen biologische en chemische processen op gang. Daarbij kunnen verschillende gassen worden gevormd, waaronder stikstofoxiden en CO2. Komen er gekleurde gassen uit de kuil? Schakel dan de hulpdiensten in, zo luidt het advies. Ontstaan er gasbellen op de kuil? Prik ze niet open om het gas te laten ontsnappen. Dit kan levensgevaarlijk zijn. Schakel de brandweer in.
Om welke gassen gaat het?
De gevaarlijkste kuilgassen zijn vaak de zogenoemde nitreuze gassen. Daarbij gaat het vooral om stikstofmonoxide (NO) en stikstofdioxide (NO₂). Met name stikstofdioxide kan de ogen en luchtwegen ernstig irriteren en tot diep in de longen doordringen. Bij hoge concentraties kan blootstelling ernstige longschade veroorzaken. Klachten kunnen bovendien met vertraging optreden. De Duitse agrarische sociale verzekeraar en arbodienst SVLFG waarschuwt dat nitreuze gassen uit sleufsilo’s zeer giftig en bijtend kunnen zijn. Omdat sommige kuilgassen zwaarder zijn dan lucht, kunnen ze zich bovendien laag bij de grond of in laaggelegen ruimten ophopen. Ook Stigas, de arbodienst voor de agrarische sector, waarschuwt voor kuilgassen. In de Arbocatalogus Melkvee en Graasdieren wordt specifiek gewezen op het vrijkomen van bijtende nitreuze dampen bij kuilen. Bij een vermoeden van kuilgas is het advies duidelijk: bel de brandweer.
Oranje-bruine dampen
De afgelopen maanden kwamen meerdere incidenten met kuilgassen in het nieuws. In het Drentse Steenbergen bijvoorbeeld, werd op 22 september de lokale brandweer opgeroepen bij een kuil waaromheen een rood-oranje tot roestbruine walm zichtbaar was. De kuil lag dicht bij de stallen. Daarom werden de koeien uit de stal en de nabijgelegen wei weggehaald. De openbare weg werd afgesloten en de brandweer verrichtte metingen, in samenspraak met een opgeroepen Adviseur Gevaarlijke Stoffen. Besloten werd het gas te laten verwaaien. In de dagen die hiervoor nodig waren werd de omgeving nauwkeuring gemonitord en veilig gehouden.
In Wingene in West-Vlaanderen kwam de brandweer op 21 augustus in actie op een melkveebedrijf. Onder het folie op de maiskuil waren kuilgassen ontstaan. Brandweermannen in beschermende pakken hebben het gas via een buis afgevoerd in de richting van een open veld achter het bedrijf.
Kleur en geur zeggen niet alles
Komt er een oranje of roodbruine kleur uit de kuil, dan is dat direct het signaal om de brandweer te bellen. Deze kleur kan wijzen op hoge concentraties stikstofdioxide. Juist die zichtbare kleur maakt nitreuze gassen soms herkenbaar. Het ontbreken van een gekleurde damp betekent nadrukkelijk niet dat een kuil veilig is. Koolstofdioxide is bijvoorbeeld kleurloos en reukloos. Ook andere gevaarlijke gassen kunnen aanwezig zijn zonder dat iemand dat direct ziet. Vooral kort na het inkuilen is voorzichtigheid belangrijk. In die periode vinden de processen plaats waarbij relatief veel gas kan ontstaan.
Dit jaar extra risico?
Inagro waarschuwde eerder dit jaar alert te zijn op kuilgassen uit maiskuilen. Dit vanwege de zomer die we hebben gehad. Bij vooral maïs speelt het nitraatgehalte van het gewas een belangrijke rol bij de vorming van kuilgassen. Wanneer een plant veel nitraat bevat, kan dat tijdens het inkuilproces worden omgezet in onder meer stikstofoxiden. Door droogte van het afgelopen jaar kan de verwerking van stikstof in de plant verstoord zijn, waardoor er meer nitraat in het gewas kan achterblijven. Dit kan ontstaan van nitreuze gassen in de hand werken.
Wat als je kuilgas hebt ingeademd?
Wie mogelijk kuilgas heeft ingeademd doet er volgens het RIVM verstandig aan direct medische hulp in te roepen en niet af te wachten tot er klachten ontstaan. Mogelijke klachten zijn benauwdheid, hoesten, pijn op de borst en irritatie van luchtwegen.
De periode vlak na het inkuilen blijft de meest risicovolle fase. Deskundigen adviseren daarom extra alert te zijn op verkleuringen, dampvorming en andere signalen die kunnen wijzen op de aanwezigheid van kuilgassen.
Tekst: Gerben Hofman
Beeld: Wikimedia (bewerkt)
