Welke bijdrage leveren voederhagen aan het rantsoen van runderen? En wat komt erbij kijken om zo’n haag aan te leggen? In een webinar van Groen Kennisnet over voederhagen op 26 februari 2026 vertelde Jan Woudstra over zijn ervaringen met zijn zelf aangelegde voederhaag.
Jan en Johanneke Woudstra runnen samen een biologisch melkveebedrijf met 120 Holstein koeien in Menaldum (Menaam), Friesland. Wonend in een omgeving met weinig bomen en struiken zijn de voederhagen, die zes jaar geleden zijn aangelegd rondom de boerderij, een welkome aanwinst in het landschap. “Sinds wij voederhagen hebben, zien we steeds meer vogelsoorten naar ons land toe trekken.”
Hagen planten in het kale Friesland
“Het idee voor de voederhagen komt van Johanneke, mijn vrouw. Johanneke komt uit een bosrijk gebied in Brabant. Zelf ben ik geboren en getogen in het platte Friesland, waar alle struiken en bomen het liefst gekapt worden. Dat is een wereld van verschil. Langs één kant van een weiland had ik destijds een hek nodig. Ik heb toen een oud deel van een vangrail gebruikt, om materialen te hergebruiken. Mijn vrouw stelde voor om hier als alternatief een haag neer te zetten. Naast de landschappelijke meerwaarde van een haag hebben de koeien er ook nog wat aan. Ze kunnen er bladeren, twijgen en bessen uit kunnen opnemen als aanvulling op hun rantsoen. Tegelijk vergroot je de biodiversiteit: je creëert schuil- en nestplekken voor vogels en insecten en versterkt het bodemleven. Deze combinatie vormde voor ons de motivatie om een voederhaag aan te leggen. Ik besloot de haag vóór de vangrail te plaatsen en de vangrail te laten staan totdat de haag wat meer volume zou krijgen.
In coronatijd hebben we de haag aangeplant met behulp van een bus met schoolleerlingen. Het bleek nog een hele klus om zoveel boompjes te planten in de Friese klei. Na een aantal jaren sloeg de haag zo goed aan bij de koeien dat ik zelf ook enthousiast werd. Voorheen hadden wij in het weiland alleen weidevogels, nu kwamen er ook andere vogels naar ons perceel. Dit geeft hoop voor de toekomst, de natuur is heel veerkrachtig. ”
Vitaminebron voor de koeien
Wij hebben de voederhaag voornamelijk aangelegd omdat we ervan overtuigd zijn dat het goed is voor onze koeien. Een koe eet al gauw vijftig kilogram voer per dag, dus ik zie de voederhaag vooral als een waardevolle aanvulling op het rantsoen. De voederhaag levert vitaminen, mineralen, sporenelementen en secundaire plantenstoffen die in regulier ruwvoer minder aanwezig zijn. Het gaat mij hierbij vooral om diversiteit in het rantsoen en de mogelijkheid voor koeien om selectief te eten wat ze nodig hebben. Koeien weten vaak zelf heel goed wat goed voor ze is en wat niet. Of het daadwerkelijk leidt tot minder dierenartsbezoeken, durf ik niet te zeggen; daarin spelen veel meer factoren een rol dan alleen de voederhaag.”
Veekerend zonder stroom
Anderhalf jaar geleden hebben we de haag laten vlechten. Ik wilde dat de haag veekerend werd zonder stroomdraad te gebruiken. Dit was het oude ambacht dat werd toegepast voordat er prikkeldraad bestond. We hebben destijds een NK heggenvlechten georganiseerd, waarbij 22 heggenvlechters met een bijl door onze heg gingen om de struiken en boompjes te kunnen buigen. De boompjes worden onderin afgekapt en vervolgens platgelegd. De platgelegde boom groeit door en krijgt allerlei kleine zijtakjes waardoor de heg dicht groeit. We hebben daarnaast verschillende soorten gebruikt met stekels zoals de meidoorn, die geven de heg een werende functie. Als je alleen wilgen neer zou zetten dan bijten de koeien zich erdoorheen. Het afgelopen jaar heeft de haag op zichzelf – zonder vangrail – veekerend gewerkt.
“Rûchte is it nije moai”
“De grootste biodiversiteit vind je in een haag. Als we meer hagen zouden aanplanten, zou dat een enorme toename van biodiversiteit betekenen. Laat de bladeren vooral liggen, want juist daar komen allerlei dieren en insecten op af. Hoe meer verschillende soorten struiken en bomen en hoe meer variatie in bloeiperiodes er in een haag zitten, hoe beter. Een haag mag daarnaast best een beetje ruig zijn. Zoals we hier in Friesland zeggen: rûchte is it nije moai (ruigte is het nieuwe mooi).
Ieder najaar organiseren Jan en Johanneke vanuit hun melkveebedrijf Woudstra’s Pleats ontwerpsessies voor veehouders die geïnteresseerd zijn in (voeder)hagen in samenwerking met Stichting Heg en Landschap en BoerenNatuur Fryslân.
Tekst: Esmee Groot Roessink
Beeld: Woudstra’s Pleats
