Het aanzuren van rundveedrijfmest kan een bijdrage leveren aan het verminderen van de ammoniakemissie in de Vlaamse rundveehouderij. Door de pH van de mest te verlagen, blijft meer stikstof in de mest aanwezig en vervluchtigt er minder ammoniak. Binnen het project GePASte pH wordt onderzocht hoe rundveehouders deze techniek op een praktische, betrouwbare en onderbouwde manier kunnen toepassen.
De stikstofuitdaging in de rundveehouderij vraagt om bijkomende, haalbare maatregelen. Verschillende landbouwers experimenteren daarom al met het aanzuren van hun drijfmest. Daarbij gebruiken ze uiteenlopende producten, vaak zonder een uniforme opvolging.
Uit gesprekken tussen landbouwers, praktijkcentra en landbouworganisaties ontstond de vraag hoe de sector deze techniek op een betrouwbare manier kan inzetten. Het project GePASte pH richt zich daarom op de praktische toepassing en opvolging van het aanzuren van rundveedrijfmest.
Ammoniakemissie uit de mestkelder verminderen
De ammoniakemissie uit de rundveehouderij vormt een belangrijke uitdaging binnen het Vlaamse stikstofbeleid. Vooral voor de vleesveehouderij is het aantal potentiële maatregelen momenteel relatief beperkt. Ook de melkveehouderij staat voor een grote opgave. Tegen 2030 geldt voor deze sector een doelstelling van 25 procent emissiereductie.
In de melkveehouderij is doorgaans ongeveer 40 procent van de ammoniakemissie afkomstig uit de mestkelder en 60 procent van de roosters. Voor het beperken van de emissie via de roosters bestaan al verschillende maatregelen, zoals mestschuiven, mestrobots en emissiearme vloersystemen. Het aanzuren van drijfmest kan daarnaast de ammoniakemissie uit de mestkelder verminderen.
De werking berust op het natuurlijke chemische evenwicht tussen ammonium (NH₄⁺) en ammoniak (NH₃). Door de pH van de mest te verlagen, verschuift dit evenwicht richting ammonium. Daardoor blijft meer stikstof in de vloeibare mest aanwezig en vervluchtigt er minder ammoniak.
Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat een pH-daling van 0,3 gepaard kan gaan met een halvering van de ammoniakemissie. In het Nederlandse Topmest-onderzoek, dat op 260 bedrijven plaatsvond, stelden onderzoekers bovendien een pH-verschil van 1,18 tussen bedrijven vast.
Volgens berekeningen komt dit overeen met een potentiële reductie van meer dan 90 procent van de ammoniakemissie uit de mestkelder. Op stalniveau bedraagt de potentiële reductie 37,5 procent wanneer ook de emissie via de roosters wordt meegerekend.
Onderzoek naar producten en toepassing
Het project GePASte pH moet antwoord geven op vier praktische vragen. Zo wordt onderzocht hoeveel ammoniakemissie door aanzuren kan worden verminderd en welke producten en methoden daarvoor beschikbaar zijn. Daarnaast kijken de onderzoekers hoe en hoe vaak deze producten moeten worden toegediend. Ook onderzoeken ze hoe de pH op een efficiënte en praktische manier kan worden opgevolgd en geborgd.
Om deze vragen te beantwoorden, meten de onderzoekers gedurende een jaar de pH van rundveedrijfmest op verschillende bedrijven. Daarbij voeren ze metingen uit op verschillende dieptes in de mestkelder.
De onderzoekers vullen deze resultaten aan met historische gegevens en uitkomsten van andere projecten, waaronder Mestmatch en Topmest. Zo ontstaat een brede referentiedataset over de gebruikelijke pH van rundveedrijfmest en de verschillen binnen en tussen bedrijven.
Daarnaast brengen ze de beschikbare producten voor het aanzuren van mest in kaart. Het gaat onder meer om anorganische zuren en biologische producten die via microbiële activiteit de verzuring van drijfmest stimuleren.
Hiervoor combineren de onderzoekers bestaande onderzoeksresultaten met externe literatuur. Ze gebruiken onder andere gegevens uit de mestcontainerproeven van ILVO binnen het Rambo-project, resultaten uit Rammonia en PAS-innovatieprojecten.
Proeven met 1.000 liter drijfmest
De meest relevante producten worden vervolgens getest in cubitainers van ongeveer 1.000 liter. Deze grotere proefvolumes sluiten beter aan bij de omstandigheden in een echte mestkelder dan kleinschalige laboratoriumproeven.
Tijdens de proeven onderzoeken de onderzoekers verschillende manieren van toediening. Daarbij kijken ze onder meer naar oppervlakkige toediening met en zonder mengen, korstvorming en de verspreiding van de verzuring over verschillende mestlagen.
Ook het bufferend vermogen van verschillende soorten drijfmest en mest van verschillende leeftijden maakt deel uit van het onderzoek.
Praktijkproeven op vier rundveebedrijven
Na de cubitainerproeven volgt de vertaling naar de praktijk. Op vier rundveebedrijven testen de onderzoekers verschillende methoden om drijfmest aan te zuren.
Daarbij onderzoeken ze hoe de verzuring zich door de volledige mestkelder verspreidt en welke invloed het mengen van de mest hierop heeft.
Een belangrijk onderdeel van het project is de borging van de maatregel. Omdat er een duidelijke relatie bestaat tussen de pH en de vervluchtiging van ammoniak, onderzoeken de onderzoekers hoe rundveehouders de pH betrouwbaar kunnen registreren.
Daarvoor testen ze verschillende systemen voor continue pH-monitoring onder praktijkomstandigheden. Vervolgens vergelijken ze de resultaten met handmatige metingen. Op minstens twee bedrijven onderzoeken ze ook of continue monitoring gekoppeld kan worden aan continue dosering.
Naar een erkende emissiereducerende maatregel
Het project moet duidelijk maken welke emissiereductie mogelijk is door rundveedrijfmest aan te zuren. Daarnaast moet het inzicht geven in geschikte producten, doseringen en methoden om de werking betrouwbaar op te volgen.
De onderzoeksresultaten vormen een basis voor de verdere erkenning van aanzuren als emissiereducerende maatregel. Daarmee kan de techniek rundveehouders een bijkomende mogelijkheid bieden om hun stikstofemissies te verminderen.
Tegelijkertijd levert het project kennis op voor de verdere ontwikkeling van aanzuren bij andere mesttypes.
Bron: PVL
