Als het gaat om speenconditie wordt er vaak als eerste gekeken naar de speenpunt. Maar volgens dierenarts/onderzoeker Sophie Piepers van UGent/M-team is de conditie van de speenhuid ook een risicofactor bij het ontstaan van mastitis. “Ziekteverwekkers hechten zich gemakkelijker aan een ruwe speenhuid. Dat is riskant, want de speen is en blijft de toegangspoort tot het uier.” Piepers hield een inleiding over speenconditie in relatie tot mastitis tijdens de HIPRA University voor dierenartsen in juni dit jaar in Voorst (Gld.).
Wanneer melkveehouders nadenken over uiergezondheid, gaat de aandacht vaak uit naar melktechniek, hygiëne en infectiedruk, merkt Piepers. Dit terwijl ook de conditie van de speen zelf een belangrijke factor is.
Uit onderzoek dat Piepers tijdens haar presentatie toelichtte, blijkt dat koeien met sterk beschadigde of uitpuilende speentoppen een aanzienlijk hoger risico lopen op uierinfecties. Ook een droge, schrale speenhuid blijkt samen te hangen met een hogere aanwezigheid van bacteriën op de speen.
Niet alleen naar de speenpunt kijken
Veel melkveehouders en adviseurs beoordelen vooral de speenpunt. Dat blijft belangrijk, maar volgens Piepers verdient de speenhuid minstens zoveel aandacht. Een gezonde speenhuid is zacht en soepel. Naarmate de huid droger wordt, ontstaan rimpels en uiteindelijk zelfs schilfering. Daardoor verandert ook het huidoppervlak: op de ruwe huid kunnen bacteriën zich gemakkelijker hechten en langer aanwezig blijven. “Als zich ziekteverwekkers op de speen bevinden, is er een 7 keer hoger risico op mastitis”, zo stelt ze.
Onderzoek liet zien dat droge speenhuiden vaker gekoloniseerd zijn door staphylococcen. Daarnaast bleek een combinatie van een droge speenhuid én huidbeschadigingen samen te gaan met een duidelijk hoger risico op klinische mastitis.
Mastitis blijft multifactorieel
Tegelijkertijd waarschuwt Piepers ervoor om speenconditie niet als enige verklaring te zien voor mastitisproblemen. Een bedrijf kan jarenlang minder mooie speenpunten of een minder optimale speenhuid hebben zonder directe problemen. Maar zodra andere risicofactoren toenemen, bijvoorbeeld door een hogere infectiedruk, stress, weersinvloeden of veranderingen in management, kan dezelfde speenconditie ineens wel bijdragen aan mastitisuitbraken. Het gaat daarom volgens Piepers om het stapelen van risico’s. “Daarbij spelen niet alleen de speenconditie, maar ook factoren zoals het aantal klinische mastitisgevallen, het celgetal, de bacteriologische uitslagen, de hygiëne van de koeien en de omstandigheden in de stal een rol”, stelt ze.
Het weer is zo’n factor. In praktijkonderzoek zag Piepers dat koude, droge en winderige weersomstandigheden de conditie van de speenhuid al binnen enkele weken zichtbaar kunnen verslechteren. De huid droogt uit, wordt ruwer en biedt daardoor bacteriën meer mogelijkheden om zich te hechten. Het is volgens haar dan ook verstandig om de speenconditie niet één keer per jaar te beoordelen, maar als dierenarts regelmatig mee te nemen tijdens bedrijfsbezoeken of eigen controles, zeker wanneer de weersomstandigheden veranderen.
Praktische tips
Piepers gaf de aanwezige dierenartsen de volgende adviezen mee, om deze door te geven aan melkveehouders:
- Controleer regelmatig de spenen, zowel de speenpunten als de speenhuid.
- Let op rimpels, schraalheid en schilfering.
- Houd rekening met seizoenseffecten. Vooral tijdens koude, droge en winderige perioden kan de speenhuid snel in kwaliteit afnemen.
- Bekijk de speenconditie altijd in combinatie met de infectiedruk en de stalhygiëne.
- Pas indien nodig dipstrategie aan.
Tekst: Gerben Hofman
Beeld: Stefan Schweihofer via Pixabay
