Vier dagdelen met dierenartsen, voedingsdeskundigen en andere specialisten leverden tijdens de Zinpro FirstStep Academy in juni veel praktische aandachtspunten op. De rode draad: een langere productieve levensduur begint niet bij de afvoerbeslissing, maar veel eerder. Van dracht en biest tot opfok, transitie, klauwgezondheid en comfort. In elke fase van het koeienbestaan kan gewerkt worden aan een langer, gezonder en productiever leven. Tien tips op een rij.
1. Insemineer jongvee niet op leeftijd, maar op gewicht
Een vaars die ‘op tijd’ afkalft, is nog niet automatisch goed ontwikkeld. Stuur daarom op gewicht ten opzichte van het volwassen lichaamsgewicht van de veestapel. Richtwaarden zijn ongeveer 55 procent van het volwassen gewicht bij eerste inseminatie, 95 procent kort voor afkalven en 80 tot 85 procent na afkalven. Zo voorkomt u dat te lichte pinken drachtig worden, te klein afkalven en als vaars melkproductie laten liggen. In een eerder artikel gingen we verder in op de richtwaarden voor gewicht bij de eerste inseminatie.
2. Besteed extra aandacht aan voeding tijdens de dracht
De basis voor de latere koe wordt al vóór de geboorte gelegd. Voeding, hittestress, droogstandslengte, melkproductie van de moeder, conditie en ziekte kunnen invloed hebben op de ontwikkeling van organen, stofwisseling, weerstand en vruchtbaarheid van het kalf. Goed management van de drachtige koe is dus niet alleen belangrijk voor haar volgende lactatie, maar ook voor het toekomstige productiepotentieel van het kalf.
3. Houd de droogstand strikt onder controle
Een goede droogstand voorkomt problemen bij afkalven en ondersteunt de start van de volgende lactatie. Bewaak droogstandslengte, lichaamsconditie, voeropname, ligcomfort, hittestress en bezetting. Streef rond afkalven naar een conditiescore van 3,0 tot 3,25 op een schaal van 5. Zorg voor voldoende vreetruimte, ligruimte en water, zodat koeien blijven vreten en niet onnodig stress ervaren.
4. Stimuleer maximale voeropname direct na afkalven
De eerste dagen na afkalven bepalen in sterke mate hoe vlot een koe opstart. Vers en smakelijk voer, voldoende vreetruimte, schoon water, comfortabele ligplaatsen en zo min mogelijk groepswisselingen helpen de voeropname op peil te houden. Voer moet vrijwel de hele dag beschikbaar zijn: 3 tot 5 procent voerresten is een praktisch richtpunt. Hoe beter de koe vreet, hoe kleiner de kans op negatieve energiebalans, ketose en andere transitieproblemen.
5. Voorkom (subklinische) melkziekte
Een goede calciumhuishouding is cruciaal rond afkalven. Niet alleen zichtbare melkziekte, maar ook subklinische tekorten kunnen voeropname, baarmoederherstel, weerstand en vruchtbaarheid negatief beïnvloeden. Echte preventie begint in het rantsoen vóór afkalven. Controleer samen met voeradviseur en dierenarts of het droogstandsrantsoen, de mineralenvoorziening en de opname passen bij de dieren op uw bedrijf.
6. Zorg voor een meetbare biestperiode
Biestmanagement moet niet op gevoel gebeuren. Controleer de biestkwaliteit met een Brix-meter en streef naar minimaal 22 procent Brix. Geef snel voldoende volume en werk hygiënisch. Controleer eventueel met bloedonderzoek of de passieve overdracht gelukt is; richtwaarden zijn onder meer totaal serumeiwit boven 55 gram per liter of Brix boven 8,5 procent bij het kalf. Zie sondevoeding niet als mislukking als dat helpt om tijdig voldoende biest in het kalf te krijgen.
7. Stimuleer een hoge melk- en voeropname bij kalveren
De melkperiode is een investering in de latere koe. Voldoende melk, schoon water en smakelijke kalverstarter ondersteunen groei, orgaanontwikkeling en weerstand. Houd rekening met koudestress: bij lage temperaturen gaat meer energie naar onderhoud en blijft minder over voor groei. Speen geleidelijk en pas niet alleen op leeftijd toe, maar kijk ook naar krachtvoeropname en ontwikkeling. Goede groei vóór spenen werkt door in de latere opfok en melkproductie.
8. Investeer in comfortabele ligplaatsen en veilige looproutes
Kreupelheid ontstaat zelden door één oorzaak. Vaak is het een optelsom van te weinig ligcomfort, te veel staan, gladde of ruwe vloeren, scherpe bochten, lange loopafstanden, overbezetting en transitieproblemen. Comfortabele ligboxen of diepstrooisel stimuleren ligtijd en verlagen de klauwbelasting. Als diepstrooisel niet mogelijk is, kies dan voor een goede matras. Extra ligcomfort kan zich terugbetalen via meer rust, betere voeropname en minder kreupelheid.
9. Laat de voeradviseur eens meekijken met de klauwverzorger
Klauwen vertellen veel over het totale management. Klauwproblemen worden officieel misschien niet altijd als afvoerreden genoteerd, maar ze kunnen wel de aanzet geven tot lagere productie, slechtere vruchtbaarheid of mastitis. Laat daarom niet alleen de klauwverzorger naar de klauw kijken, maar bespreek patronen ook met voeradviseur en dierenarts. Klauwaandoeningen kunnen wijzen op problemen in voeding, transitie, huisvesting, looplijnen of tijdbudget.
10. Gebruik hoogwaardige spoorelementen ter ondersteuning van gezondheid
Spoorelementen zoals zink, koper en mangaan zijn belangrijk voor sterk hoornweefsel, weerstand en vruchtbaarheid. Daarbij maakt de vorm uit: goed beschikbare bronnen worden beter benut door het dier. Zie spoorelementen niet als losse toevoeging, maar als onderdeel van een totaalpakket rond klauwgezondheid, transitie, vruchtbaarheid en levensduur. De basis blijft een goed rantsoen, voldoende opname en gezond management. Hoogwaardige mineralen kunnen de puntjes op de i zetten.
Tekst: Gerben Hofman
Beeld: Gerben Hofman en Zinpro
