Denk je aan België, dan denk je al snel aan regen en grijze lucht. Toch wordt Vlaanderen steeds vaker genoemd als één van de meest waterarme regio’s van Europa. Terwijl er jaarlijks nog voldoende neerslag valt, verdwijnt een groot deel van dat water te snel via afwatering naar rivieren en zee. Voor landbouwers betekent dat dat percelen in droge periodes vaak onvoldoende vocht vasthouden.
Een nieuw hulpmiddel moet daar verandering in brengen: de stuwpotentiekaart. Deze digitale kaart toont waar kleine stuwen in waterlopen het meeste effect kunnen hebben op de waterbeschikbaarheid voor landbouwpercelen.
Digitale kaart toont beste locaties voor stuwen
De stuwpotentiekaart werd ontwikkeld binnen het project ‘Stuwviewer met impact’, een samenwerking tussen de Bodemkundige Dienst van België, Boerennatuur Vlaanderen en KU Leuven. Onderzoekers analyseerden waar stuwen het meeste potentieel hebben om water langer vast te houden en zo de bodemvochtigheid te verbeteren.
Het resultaat is een interactieve kaart voor de Kempen en de Vlaamse Zandstreek. Die toont dat stuwen vooral effectief zijn in:
- waterlopen langs vlakke landbouwpercelen
- gebieden met goed doorlatende zandgronden
- locaties waar water relatief snel uit het landschap wegstroomt.
Door op zulke plekken kleine stuwen te plaatsen, kan water tijdelijk worden opgehouden. Daardoor krijgt het meer tijd om in de bodem te infiltreren, wat de watervoorraad voor gewassen kan vergroten.
Volgens de onderzoekers kan de impact nog groter worden wanneer stuwen worden gecombineerd met peilgestuurde drainage. In dat systeem wordt de afvoer van drainagewater geregeld zodat water in droge periodes langer in de bodem blijft. Via zogenaamde subirrigatie kan het opgeslagen water zelfs opnieuw het perceel intrekken.
Praktijkervaring: meer opbrengst en minder beregenen
De eerste praktijkervaringen zijn voorzichtig positief. Een landbouwer aan de Vlaams-Nederlandse grens schat dat stuwtjes op zijn percelen de maïsopbrengst met ongeveer één ton droge stof per hectare verhogen. Tegelijk denkt hij jaarlijks 400 tot 500 euro per hectare te besparen op beregeningskosten.
Onderzoekers benadrukken wel dat dit voorlopig een praktijkinschatting is. In een tweede fase van het project willen de partners de effecten op grondwaterpeil en teeltopbrengsten nog wetenschappelijk doorrekenen.
App beschikbaar voor landbouwers
De resultaten van het onderzoek zijn beschikbaar via een digitale kaart en app, waarmee landbouwers kunnen nagaan of hun percelen in een gebied liggen waar stuwen potentieel interessant zijn. Zo krijgen zij een eerste indicatie van waar zulke ingrepen het meeste effect kunnen hebben.
Ondersteuning voor waterbeheermaatregelen
Om de plaatsing van stuwen te stimuleren, voorziet de Vlaamse overheid subsidies in het kader van de Blue Deal. Aanvullend ondersteunen sommige provincies en gemeenten dergelijke investeringen financieel. Daarnaast is het vergunningskader versoepeld: voor het plaatsen van stuwen in kleine waterlopen is geen omgevingsvergunning meer nodig.
Bron: LVVN
Beeld: giselaatje via Pixabay
