Kunstmest: soorten, gebruik en bemesting in de landbouw

Kunstmest is een belangrijke aanvulling op dierlijke mest in de landbouw. Vooral op melkveebedrijven wordt kunstmest gebruikt om de bemesting van grasland en voedergewassen beter af te stemmen op de behoefte van het gewas. Waar dierlijke mest een groot deel van de nutriënten levert, kan kunstmest worden ingezet om tekorten aan stikstof of andere voedingsstoffen aan te vullen.

Door kunstmest strategisch te gebruiken kan een melkveehouder de groei van grasland verbeteren en de opbrengst van voedergewassen verhogen. Tegelijk moet rekening worden gehouden met gebruiksnormen en de efficiëntie van nutriëntenbenutting. In deze gids leest u wat kunstmest is, welke soorten er bestaan en hoe kunstmest wordt toegepast in de landbouw.

Wat is kunstmest

Kunstmest is een meststof die industrieel wordt geproduceerd om planten van voedingsstoffen te voorzien. In tegenstelling tot dierlijke mest bevat kunstmest meestal een nauwkeurig bepaalde hoeveelheid nutriënten.

De belangrijkste voedingsstoffen in kunstmest zijn:

• stikstof
• fosfaat
• kalium

Deze nutriënten spelen een belangrijke rol bij de groei van gewassen. Kunstmest wordt daarom vaak gebruikt om de bemesting van landbouwgrond aan te vullen.

Op veel melkveebedrijven vormt dierlijke mest de basis van de bemesting, terwijl kunstmest wordt gebruikt om de nutriëntenvoorziening verder te optimaliseren.

Belangrijke nutriënten in kunstmest

Stikstof

Stikstof is de belangrijkste voedingsstof voor gewasgroei. Vooral gras reageert sterk op stikstofbemesting. Door stikstof toe te dienen kan de groei van gras worden gestimuleerd en kan de opbrengst van grasland worden verhoogd.

Stikstofkunstmest wordt daarom vaak gebruikt op melkveebedrijven om de bemesting na een snede grasland aan te vullen.

Fosfaat

Fosfaat speelt een belangrijke rol bij de ontwikkeling van wortels. Gewassen met een goed ontwikkeld wortelstelsel kunnen beter water en voedingsstoffen opnemen.

Omdat fosfaat zich in de bodem kan ophopen, gelden er strikte gebruiksnormen voor het gebruik van fosfaat in de landbouw.

Kalium

Kalium draagt bij aan een goede waterhuishouding van planten en verhoogt de weerstand van gewassen tegen droogte en ziekten. Vooral grasland heeft een relatief hoge behoefte aan kalium.

Soorten kunstmest

Er bestaan verschillende soorten kunstmest met elk een eigen samenstelling en toepassing.

Stikstofkunstmest

Stikstofkunstmest bevat voornamelijk stikstof en wordt gebruikt om de groei van gewassen te stimuleren. Deze meststoffen worden vaak toegepast op grasland om de opbrengst te verhogen.

NPK-meststoffen

NPK-meststoffen bevatten een combinatie van stikstof, fosfaat en kalium. Deze meststoffen worden gebruikt wanneer meerdere nutriënten tegelijk nodig zijn.

Kalkmeststoffen

Kalkmeststoffen worden gebruikt om de zuurgraad van de bodem te verbeteren. Een goede pH-waarde zorgt ervoor dat voedingsstoffen beter beschikbaar zijn voor planten.

Kunstmest op melkveebedrijven

Op melkveebedrijven wordt kunstmest meestal gebruikt als aanvulling op dierlijke mest. De inzet van kunstmest wordt vaak afgestemd binnen een goed bemestingsplan. Rundveedrijfmest levert een groot deel van de nutriënten, maar de werking van stikstof uit mest kan variëren.

Door kunstmest toe te passen kan een melkveehouder de stikstofgift nauwkeuriger afstemmen op de behoefte van het gras. Dit gebeurt vaak na een snede of wanneer de werking van mest onvoldoende is.

Een combinatie van dierlijke mest en kunstmest zorgt ervoor dat gewassen gedurende het groeiseizoen voldoende voedingsstoffen beschikbaar hebben.

Wanneer kunstmest gebruiken

Het moment waarop kunstmest wordt gebruikt is afhankelijk van het gewas en de groeifase.

Op grasland wordt kunstmest vaak gebruikt na het maaien van een snede. Hierdoor kan het gras snel opnieuw groeien.

Bij bouwland wordt kunstmest meestal toegepast bij het zaaien of tijdens de groeifase van het gewas.

Door kunstmest op het juiste moment toe te passen kan de efficiëntie van bemesting aanzienlijk worden verbeterd. Voor de timing van mesttoediening en de wettelijke perioden is ook de pagina mest uitrijden relevant.

Regels voor het gebruik van kunstmest

Ook voor kunstmest gelden regels binnen het mestbeleid. Deze regels zijn bedoeld om te voorkomen dat te veel stikstof of fosfaat in het milieu terechtkomt.

Voor landbouwbedrijven gelden gebruiksnormen voor stikstof en fosfaat. Deze normen bepalen hoeveel nutriënten per hectare mogen worden gebruikt.

Door bemesting zorgvuldig te plannen kan een melkveehouder zowel aan de regels voldoen als een goede opbrengst realiseren.

RENURE en de rol van kunstmestvervangers

RENURE staat voor Recovered Nitrogen from Manure en verwijst naar mestproducten waarbij stikstof uit dierlijke mest wordt teruggewonnen. Deze producten kunnen in bepaalde situaties worden gebruikt als vervanging voor kunstmest.

Voor melkveehouders kan RENURE een interessante ontwikkeling zijn, omdat stikstof uit mest beter kan worden benut als meststof voor gewassen. In plaats van extra kunstmest te gebruiken, kan stikstof uit mest worden verwerkt tot een product dat vergelijkbaar is met minerale meststoffen.

Hierdoor kan de nutriëntenkringloop op het bedrijf beter worden gesloten en kan de benutting van stikstof worden verbeterd. De precieze regels voor het gebruik van RENURE worden bepaald binnen het Europese en Nederlandse mestbeleid.

Voor- en nadelen van kunstmest

Kunstmest wordt vaak gebruikt als aanvulling op dierlijke mest. Beide meststoffen hebben verschillende eigenschappen, waardoor ze elkaar in de praktijk vaak aanvullen.

Voordelen van kunstmest

Een belangrijk voordeel van kunstmest is dat de samenstelling van de meststof precies bekend is. Hierdoor kan een boer de bemesting nauwkeurig afstemmen op de behoefte van het gewas.

Daarnaast is kunstmest eenvoudig toe te passen en kan het op specifieke momenten worden gebruikt, bijvoorbeeld na een snede grasland of tijdens een belangrijke groeifase van het gewas.

Ook zijn de nutriënten uit kunstmest snel beschikbaar voor planten. Daardoor kan het effect op de groei van gewassen snel zichtbaar zijn.

Nadelen van kunstmest

Hoewel kunstmest veel voordelen heeft, zijn er ook nadelen. Kunstmest bevat meestal geen organische stof en draagt daardoor minder bij aan de verbetering van de bodemstructuur.

Daarnaast kan een te hoge gift van kunstmest leiden tot verliezen van nutriënten naar het milieu, bijvoorbeeld door uitspoeling van stikstof naar het grondwater.

Ook kunnen de kosten voor kunstmest sterk variëren doordat de prijs afhankelijk is van internationale grondstoffen- en energieprijzen.

Verschil tussen kunstmest en dierlijke mest

Hoewel zowel kunstmest als dierlijke mest worden gebruikt om gewassen van voedingsstoffen te voorzien, verschillen deze meststoffen in samenstelling en werking.

kenmerk	kunstmest	dierlijke mest
samenstelling	precies bekende nutriënten	variabele samenstelling
nutriëntenwerking	snel beschikbaar voor planten	langzamere werking
organische stof	geen	wel aanwezig
invloed op bodem	beperkte invloed op bodemstructuur	verbetert bodemstructuur
toepassing	nauwkeurig te doseren	afhankelijk van mestsoort

In de praktijk combineren veel melkveehouders beide mestsoorten. Door dierlijke mest te gebruiken als basisbemesting en kunstmest in te zetten als aanvulling, kan de nutriëntenvoorziening beter worden afgestemd op de groei van het gewas.

Veelgestelde vragen

Wat is kunstmest?

Kunstmest is een industrieel geproduceerde meststof die planten voorziet van voedingsstoffen zoals stikstof, fosfaat en kalium.

Waarom gebruiken we kunstmest?

Boeren gebruiken kunstmest om gewassen van extra voedingsstoffen te voorzien en de groei van gewassen te stimuleren. Op melkveebedrijven wordt kunstmest vaak gebruikt als aanvulling op dierlijke mest.

Wat is stikstofkunstmest?

Stikstofkunstmest is een meststof die voornamelijk stikstof bevat en wordt gebruikt om de groei van planten te bevorderen. Vooral grasland reageert sterk op stikstofbemesting.

Wanneer wordt kunstmest gebruikt?

Kunstmest wordt meestal gebruikt tijdens het groeiseizoen van gewassen, bijvoorbeeld na het maaien van grasland of tijdens de groei van akkerbouwgewassen.

Wat is het verschil tussen kunstmest en dierlijke mest?

Kunstmest bevat nauwkeurig bekende nutriënten en werkt meestal sneller, terwijl dierlijke mest naast voedingsstoffen ook organische stof aan de bodem toevoegt. In de praktijk worden beide mestsoorten vaak gecombineerd.

Wat is RENURE?

RENURE staat voor Recovered Nitrogen from Manure en verwijst naar mestproducten waarbij stikstof uit dierlijke mest wordt teruggewonnen. Deze producten kunnen in bepaalde situaties worden gebruikt als vervanging voor kunstmest.