Nitraatresiducampagne 2011: staalname mogelijk t.e.m 15 november

31.10.2011

De campagne nitraatresidu 2011 is volop bezig en loopt nog tot en met 15 november. Tijd om nog eens alles op een rijtje te zetten en ook even stil te staan bij de drempelwaarden die van toepassing zijn in 2011.

Controlestalen

Op 9718 percelen wordt in opdracht en op kosten van de Mestbank het nitraatresidu bepaald (controlestaal). De meeste percelen werden geselecteerd in gebieden waar de waterkwaliteitsdoelstellingen nog niet gehaald worden (risicogebieden, zie kaart in bijlage). Als representatieve steekproef werden ook volledig willekeurige percelen geselecteerd, verspreid over gans Vlaanderen. Alle betrokken landbouwers werden aangeschreven door de Mestbank met aanduiding van de percelen die in opdracht van de Mestbank bemonsterd zullen worden. Het laboratorium dat aangeduid werd om de nitraatresidubepaling te doen, schrijft de landbouwer aan met de dag waarop de staalname zal gebeuren. De resultaten van de nitraatresidubepaling worden automatisch aan de Mestbank overgemaakt door de laboratoria. De landbouwers hoeven verder niets te ondernemen.

Opvolg- en derogatiestalen

Naast de nitraatresidubepalingen in opdracht van de Mestbank (controlestalen) moeten bepaalde landbouwers ook op eigen initiatief en op eigen kosten een nitraatresidubepaling laten uitvoeren op bepaalde percelen. Het gaat om landbouwers bij wie een te hoog nitraatresidu werd gemeten in het najaar van 2010 (opvolgstaal). Ook landbouwers die derogatie aangevraagd hebben in 2011, moeten het nitraatresidu laten bepalen op een perceel dat aangeduid werd door de Mestbank (derogatiestaal).
Alle landbouwers die een nitraatresidubepaling moeten laten uitvoeren, werden aangeschreven door de Mestbank met de aanduiding van de percelen die ze moeten laten bemonsteren. Nog tot en met 15 november kan een geldige staalname gebeuren door een erkend laboratorium naar keuze. Het is aangewezen om het meegestuurde aanvraagformulier hiervoor te gebruiken. Dit moet rechtstreeks overgemaakt worden aan het gekozen laboratorium.
De resultaten van de nitraatresidubepaling moeten aan de Mestbank overgemaakt worden vóór 30 november. De betrokken landbouwer moet hier zelf voor zorgen, tenzij hij zijn laboratorium toestemming heeft gegeven om het resultaat rechtstreeks aan de Mestbank te bezorgen (aankruisvak op het meegestuurd aanvraagformulier voor nitraatresidubepaling).
Voor percelen, aangeduid voor bemonstering, waarvan geen resultaat wordt ontvangen, wordt van rechtswege een maatregelenpakket opgelegd. Dit betekent onder andere dat op deze percelen in 2012 geen derogatie zal kunnen toegepast worden. Bovendien wordt per perceel zonder resultaat een administratieve boete van 250 EUR opgelegd.

Stalen beheerovereenkomst water

Eén van de beheervoorwaarden op percelen waarop de beheerovereenkomst water wordt toegepast, is het laten uitvoeren van een nitraatresidubepaling in de periode 1 oktober t.e.m. 15 november. De landbouwer neemt best tijdig contact op met een erkend laboratorium voor het nemen van deze stalen.

Tegenstaal

Elke landbouwer kan voor de percelen die in opdracht van de Mestbank bemonsterd worden gedurende de volledige nitraatresiducampagne ook een tegenstaal laten nemen en hierop een nitraatresidubepaling laten uitvoeren door een erkend laboratorium. Deze tegenstalen moeten, net zoals de andere stalen, uitgevoerd worden overeenkomstig de bemonsteringsprocedures opgesteld door de VITO/ VLM. Enkel tegenstalen genomen t.e.m. 15 november worden aanvaard.
Het resultaat van dit tegenstaal wordt niet automatisch overgemaakt aan de Mestbank, tenzij hierover afspraken worden gemaakt met het laboratorium. In elk geval moeten de resultaten vóór 30 november overgemaakt worden aan de Mestbank. Per perceel zal enkel het laagste gemeten nitraatresidu van de geldige stalen in rekening gebracht worden.

Drempelwaarden 2011

Het vermijden van uitspoeling van nitraatstikstof uit de bodem is een heel belangrijk element bij de bescherming van de waterkwaliteit. Daarom is er op het einde van het groeiseizoen of na de oogst best nog zo weinig mogelijk nitraatstikstof aanwezig in het bodemprofiel van 0 tot 90 cm. Bij de overschrijding van een bepaalde nitraatresiduwaarde (drempelwaarde) is er sprake van een te hoog nitraatresidu en worden er begeleidende maatregelen opgelegd om toekomstige overschrijdingen te vermijden.
De drempelwaarde op een perceel is afhankelijk van de bodemsoort en de teelt. Voor bodem wordt een onderscheid gemaakt tussen zandgronden, zware kleigronden en andere gronden. Bij de teelt wordt een onderscheid gemaakt tussen akkerbouwgewassen (niet-specifieke teelten), groenten en aardappelen (specifieke teelten), uitsluitend gemaaid grasland en grasland dat ook begraasd wordt. De drempelwaarden die in 2011 van toepassing zijn voor specifieke teelten en niet-specifieke teelten, zijn dezelfde als deze in 2010. Enkel voor graslanden gelden vanaf 2011 strengere waarden (uitgezonderd op zware kleigronden). In onderstaande tabel staan de verschillende situaties weergegeven.
Bij overschrijding van de drempelwaarde moet in 2012 een maatregelenpakket met begeleidende maatregelen toegepast worden. Deze begeleidende maatregelen variëren afhankelijk van de hoogte van de overschrijding: bodemstalen laten nemen, een bemestingsplan opmaken, bemestingsadviezen toepassen, verstrengde bemestingsnormen, opvolgstalen, … .
De begeleidende maatregelen werden gegroepeerd in 4 maatregelpakketten. Daarom zijn er per perceel ook 4 drempelwaarden van toepassing. Bij overschrijding van een bepaalde drempelwaarde wordt steeds het respectieve maatregelpakket van toepassing.

Ook de resultaten van de nitraatresidubepalingen die moeten gebeuren in uitvoering van de beheerovereenkomst water (BO water), worden aan deze drempelwaarden getoetst. Het nitraatresidu gemeten op percelen waar een beheerovereenkomst water wordt toegepast, moet minstens 4 kilogram nitraatstikstof lager zijn dan de eerste drempelwaarde die op het perceel geldt (onder voorbehoud van goedkeuring van dit principe door de bevoegde diensten van de Europese Commissie). De drempelwaarden die gelden voor de BO water zijn weergegeven in de kolom DW BO water. Indien het vastgestelde nitraatresidu gelijk is aan of hoger is dan de drempelwaarde vermeld in de kolom DW BO water, kan geen uitbetaling gebeuren van de bijhorende beheervergoeding. Pas wanneer de nitraatresiduwaarde ook de eerste drempelwaarde overschrijdt, zal het respectieve maatregelenpakket opgelegd worden.

Tabel: Drempelwaarden 2011

Opvolging gedurende de staalnamecampagne: Mestbank reageert snel en kordaat

De Mestbank volgt de staalnames gedurende de campagne strikt op. Zo gebeuren er willekeurige en onverwachte controles van de staalnemers, voert de VITO een audit uit bij de betrokken labo’s en worden klachten van landbouwers snel onderzocht. Zowel bij extern gemelde als zelf vastgestelde onregelmatigheden wordt snel de gepaste actie ondernomen. Dit kan gaan van herbemonstering van percelen, schorsing van staalnemers, maar ook begeleiding van staalnemers die de toegang tot het te bemonsteren perceel geweigerd worden.

Erkende laboratoria

De lijst van erkende laboratoria staat op de website van de VLM (www.vlm.be – klik bovenaan op ‘land- en tuinbouwers’ - rubriek ‘in de kijker’).

Contactpersonen

Wie vragen heeft bij de staalnamecampagne kan, afhankelijk van z’n vraag, contact opnemen met de contactpersoon van de Mestbank of van de dienst Beheerovereenkomsten in zijn provincie.

Voor de provincie West-Vlaanderen:

- Mestbank: Charline Vanneste - 050 45 81 94 – charline.vanneste@vlm.be

- Beheerovereenkomsten: Barbara Gellinck - 050 45 81 34 – barbara.gellinck@vlm.be

Voor de provincie Oost-Vlaanderen

- Mestbank: Patrick Verstegen - 09 244 85 46 – patrick.verstegen@vlm.be

- Beheerovereenkomsten: Evelyne Goemaere - 09 248 55 72 – evelyne.goemaere@vlm.be

Provincie Limburg

- Mestbank: Vital Vandewaerde - 011 29 87 37 – vital.vandewaerde@vlm.be

- Beheerovereenkomsten: Dirk Awouters - 011 29 88 06 – dirk.awouters@vlm.be

Provincie Antwerpen

- Mestbank: Els Daemen - 014 25 83 04 – els.daemen@vlm.be

- Beheerovereenkomsten: Stijn Leestmans - 014 25 83 51 – stijn.leestmans@vlm.be